Sınırındaki hayalet şehir: Kars


Türkiye Ermenistan ilişkileri bugüne kadar hep başkentler ve metropoller üzerinden yürütüldü. Siyasetin ve sivil toplumun merkezleri olarak kavranabilen metropoller oysa ki bu ilişkilerin normalleşmesi sürecinde oldukça büyük bir yenilgiye uğradılar. Türkiye ve Ermenistan’daki metropollerin iki ülke arasındaki ilişkilerin kurulmasında itici güç olması beklenirken bir yandan itici olduğu kadar engelleyici nitelik taşıyabildiler. Medyanın metropollerde konuşlanmış olması ve sermayenin ikili ilişkilerin normalleşmesini, işine geldiği oranda ve zamanda desteklemesi ya da kösteklemesi sonucunda bugün bulunduğumuz noktaya geldik…

Ancak Doğu Anadolu’daki sessiz sedasız yerel ihtiyaçları karşılayan ‘gerçek’ sivil toplum örgütleri yollarına devam etti.

Kasım ayının ilk günlerinde Türkiye Ekonomik ve Sosyal Etütler Vakfı’nın düzenlediği “Türkiye Ermenistan ilişkileri ve sivil toplumda gelinen nokta” başlıklı çalıştayı Kars’ta gerçekleşti. Bugüne kadar bu başlıkta yapılan 30’a yakın çalıştay bulunuyor. Pek çoğuna da katılmışlığım vardır. Ermenistan’ın nüfusunun 2.5 milyon olduğunu ve bu nüfusun sivil toplum ile uğraşan kesiminin sayısındaki oranını göz önüne alırsanız, konuşmacı ve uzman olarak çağrılanların bir süre sonra hep aynı isimler olduğunu ve kısır bir döngüye girildiğini farkına varabilirsiniz. Agos’ta da bu sorunu sık sık yaşıyoruz. Ermenistan’da olan bitenle ilgili yorum alınabilineceklerin sayısı o kadar az ki sürekli aynı isimlerden yorum almak durumunda kalabiliyoruz. Bu sayının az olmasının bir başka sebebi de, yorum yapacak kişinin hem konusunda deneyimli hem de cesur olabilmesinin gerekliliğinden kaynaklanıyor.

Ay başında Kars’tan Ermenistan sınırının açılmasının talebi ile Kars’a giden Güçlü Türkiye Partisi üyelerinden bir grup Ani kentinde büyük baş hayvanlar sınırı geçip Ermenistan otu yemesin diye çekilen telleri geçti ve sonrasında da gözaltına alındı. “Sınırın açılmasını istiyoruz” deyip eyleme geçen ilk ekip olmaları sebebiyle özel bir yere sahip olsalar da TESEV’in Kars’ta düzenlediği toplantıda GTP Kars temsilcisine şu sözleri söylemekten kendimi alamadım “Sınıra gidip kurşun yemeyi göze almadıkça geçmeyeceksin arkadaşım o sınırı, yoksa yaptığının samimiyeti kalmaz. Bir şov olarak kalır. Ve üstüne üstlük anlaşılır da şov olduğu” Aynı, 24 Nisan’da Türkiye’de yapılan anma etkinlikleri gibi…

Ben kendisine çok yüklendiğimi düşünürken kahve molasında yanıma gelip konuyu anladığını ve durumun böyle gözükmesinden kendilerinin de rahatsız olduğunu söylemsiyle duruma koyduğum tespitin doğruluğundan bir kez daha emin oldum.

Biraz kaba gelebilir birçoklarınıza ancak emekli büyükelçi ve Taraf gazetesi yazarı Temel İskit’in bana toplantı sonrasında “sabırsızlığını anlıyorum ama yine de daha yavaş gelişir bu durumlar” sözlerini kabullenmek istemedim.

Kars’ın adı resmi yönetmelikte bile yok

Artık neredeyse tekdüze hale gelen bu toplantılarda, Ermenistan’dan gelen katılımcılar Türkiye’dekileri kırmamak için Türkiye’dekiler de Ermenistan gelenleri kırmamak için karşılıklı “hoşgörü” temelinde konuşmalar yapılıyor. Ancak AKP Hükümeti’nin “hoşgörü” tanımıyla uyuşan bu davranışlar için artık oldukça geç olduğunu düşünüyorum. TESEV’in Kars’taki toplantısı da bu anlamda bir ilkti benim için. Bugüne kadar iki tarafı da anlamaya dayalı yazılı olmayan konuşmalarımın aksine Kars’ta iki tarafa da “artık harekete geçin, siyasetçileri beklemenin bir anlamı yok” mesajımı iletmeye çalıştım.

Zaten Kars’ın da artık devletten bir şey beklediği yok. Yol yok binalar bakımsız, sanki bir il değil köy. Yıllardır da aynı şekilde. Şehir dedikodusu devlet Ermenistan sınırının açılma ihtimaline karşı Erzurum’u merkez yapmak için uğraşıyormuş. Meşhur Alican sınır kapısının asfaltı da doğrudan Erzurum otobanına bağlanıyor. Kars unutulmuş.

Toplantıdaki konuşmacılardan biri olan araştırmacı Sezai Yazıcı hatırlatıyor. Geçtiğimiz yıl çıkarılan bir yönetmelikten bahsediyor. Türkiye’nin sınırı olan illerindeki ticari düzenlemelerle ilgili bir yönetmelik yayınlanmış resmi gazetede. Resmi gazetede 16 Mayıs 2009 sayısında yayınlanan bu yönetmelikte tüm sınır illerinin isimleri zikredilirken Kars’ın “K”si bile yok. (http://www.resmigazete.gov.tr/main.aspx?home=http://rega.basbakanlik.gov.tr/eskiler/2009/05/20090516.htm&main=http://rega.basbakanlik.gov.tr/eskiler/2009/05/20090516.htm)

KUTU: Ulusal yokken yerel vardı…

Ulusal televizyon kanalları henüz Ermenistan’ı hava durumlarına bile almazken Kars’ın tek yerel televizyonu Serhat Radyo TV Ermenistan ile ilgili 4 bölümlük turistik bir belgeselin çekimlerini kendi bütçesiyle gerçekleştirmiş ve yapıyor. Sahibi eski Kars Belediye Başkanı Naif Alibeyoğlu olan Serhat TV’nin Genel Yayın Yönetmeni Özgür Tuğrul ile ayaküstü bir sohbette öğreniyoruz Ermenistan’a gittiklerini ve 4 bölümlük bir belgesel çektiklerini. Dönüş yolunda da şoförümüz anlatıyor belgeseli bize. En çok seyredilen programlardanmış belgesel, adı da“Uzak Komşu”.

Özgür Tuğrul yerel basının gündemini şu sözlerle anlatıyor: “Zaten önemli olan da bu değil mi? Biz yukarıdakilerin ne yapacağını beklemek zorunda olmadan geliştirmeliyiz ilişkileri. Biz bir yıl kadar önce PressNow adlı kuruluşa bir başvuru yaparak Ermenistan’ın Gümrü kentindeki Lori TV ile ortak yayın yapmak istediğimiz bildirdik. Destek de aldık. Şimdi karşılıklı programlar kullanıyoruz. Onların buradaki çekimlerine yardım ediyoruz onlar da bizim Ermenistan’daki çekimlerimize yardım ediyorlar. Bu etkileşim giderek artıyor. Bizim ulusal kanal olma gibi bir gayemiz yok. Yerelde daha çok şey başarabileceğimizi düşünüyoruz ve biliyoruz.”

ASIL CEZAYI KARS ÇEKİYOR

Tuğrul “Bizler ortak kültürlere sahip insanlarız” diyor ve sürdürüyor sözlerini : “Ermenistan ve Türkiye halkları arasında hiç bir problem olduğuna inanamıyorum. Ama burada asıl cezayı Kars çekmekte. Kapalı olan doğu kapı bence hükümetler tarafından Kars’ı cezalandırmaktır. Çünkü kapı aslında açık Karadeniz üzerinden günde 150 -200 TIRın ticaret için Ermenistan ve Gürcistan’a gidip geldiğini bizzat gördüm ve çektim. İşte bu noktada yerel medya çok önemli. Kendi televizyonunu halkımız daha çok izler ve inandırıcı bulur, kendi de o kentte yaşadığı için. Büyük reklam firmaları da bence bu gerçeği gördükleri için yerel kanallarda ve radyolarda reklamlarının amacına ulaştığı bilinciyle destek sunmaktadırlar. Ama devletin bu konuda yerel kanallar için acil destek projeleri hazırlamaları gerekiyor. Kazanılan reklam ücretlerinin de RTÜK, SSK vs. gibi kurumların yüksek meblağda pay almaları tüm yerel kanalların en büyük sıkıntısıdır.”
 
Kars halkının en çok Gümrü çekimlerinden etkilendiğini belirten Tuğrul yayına gösterilen ilgiyi şu şekilde anlatıyor: “Çekimlerimizi tamamlayıp kendi kanalımızda yayınladığımızda Kars halkının programa ilgisinin oldukça fazla olduğunu gözlemledik.Özellikle Gümrü çekimlerimizin görüntüleri Kars’lıları çok etkiledi.Nedeni ise her iki şehrin mimarisinin çok benzemesi hatta tıpatıp aynı olması.En önemlisi ise dedik ya ön yargıların yıkılması anlamında program oldukça başarılı olmuştu.  Şu an televziyonumuz da yayınlanan “Yakındaki Uzaklar” adlı programımız her Cuma saat 20.45’te tüm Kars halkını Serhat tv ekranlarına kilitliyor.Ayrıca İstanbul, Ankara,İzmir ve Bursa illerinden yayınımız www.serhattv.com.tr üzerinden oldukça ilgiyle izlenmekte. Aralık ve Ocak ayı içerisinde karşılıklı gidip gelmelerimiz kapsamında Erivan bölgesinde çekimlerim olacak bunları da ilerleyen aylarda ekranlara taşıyacağız.”
 

KUTU:

Stepan Grigoryan: “Türkiye Ermenistan’ı problemli ülkelerden çıkardı”

Ermenistan Global Araştırmalar Merkezi Başkanı Stepan Grigoryan toplantıda yaptığı konuşmasında “Türkiye Ermenistan’ı problemli ülkelerden çıkardı Bu çok önemli bir olaydır. Ben buraya gelmeden birkaç gün önce aynı şeyi Ermenistan’da bir televizyon kanalına söyledim. Resmi görüşmeler dondurulmuş olabilir ancak Haç sonunda yerine konuldu. Ben bu ilerlemeler ışığında oldukça umutluyum.” dedi.

Grigoryan sözlerini şöyle sürdürdü: “Öte yandan Bugün Türkiye’de Diba Nigar Göksel, Baybars Orsek , Cem Toker gibi isimlerin yetiştiğini artık böyle düşünün kişilerin var olduğunu bilmemiz gerkiyor. Ben onların makalelerini, Karabağ ve Ermenistan üzerinde çalışmalarını okuduktan sonra Türkiye’de bu derinlikte çalışmaların varlığı bizleri sevindirmeli. Biz, son gelişimizde. Türkiye’de İstanbul’da iki üniversite ile görüşmelerimiz oldu. Evet siyasi ve politik ve bürokratik olarak girişimlerde bulunmadık ancak bu üniversitelerin rektörlerinin işbirliği için ne kadar yakın olduklarını gördük ve ilk temaslarımızı gerçekleştirdik.

Öte yandan Akhtamar konusunda Ermenistan’ın ve Ermenilerin kendi kiliselerini sahiplenmesi gerektiğini düşünüyorum. Sınır boyunca Gürcüler gelip kiliseleri sahiplenebilirler. Zira Zamanında Ermeni beylikleri uzun bir süre Gürcü Krallıkları himayesinde yaşadılar. Bu şekilde yapılacak bir işgalin mümkün olması durumunu da görerek sahiplenmemiz gerekir.

Öte yandan bir diğer unsuru Türkiye Ermenistan Azerbaycan diyalogu sürecini de görmemiz gerekiyor. Ve bu alanda da çalışmaların hızlanması için de çalışmalar yapmamız gerektiğini biliyoruz…”

KUTU:

Çarents’in evi bir günde değer kazandı

Ünlü Ermeni yazar Yeğişe Çarents’in Kars’ta yaşadığı bilinen bir gerçek. Ermenistan kaynakları bunu net bir şekilde tarif ediyor. Kars’ta yaşayanlar da ünlü Ermeni yazarın kalenin hemen yakınındaki evini iyi biliyorlar. Şu anda harabe halindeki iki katlı eve Akhtamar’daki ayin öncesinde bölgeye gelen ve kendisini oradakilere Ermenistan kültür bakanlığından bir görevlisi olarak tanıtan biri satın almak istemiş. Yerel bir uzmandan aldığımız bilgiye göre evin değeri bu pazarlık öncesinde 20-25 bin TL iken ertesi gün 250 bine çıkmış. Önceden belki restore edilip bir Çarents Ev Müzesi olarak kullanılabilir belki ama şimdi hiçbir Ermenistanlının parası yetmez artık o binayı alıp restore etmeye. Ama ne de güzel olurdu hani Kars’ta bir Çarents Dun tankaran (Ev müze).

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s